Muziek Centrum Nederland

Simeon ten Holt

De naam Simeon ten Holt is onlosmakelijk verbonden geraakt met de titel van één compositie: Canto ostinato, het oceanische klanktapijt voor meerdere piano's dat de afgelopen dertig jaar razend populair is geworden onder Nederlandse muziekliefhebbers.

Ten Holt (1923) vertrok na zijn studie bij Jacob van Domselaer in 1949 naar Parijs, waar hij aan de École Normale bij Honegger en Milhaud studeerde, maar keerde in 1954 terug naar zijn geboorteplaats Bergen (NH), om er sindsdien te blijven wonen. Aanvankelijk was zijn idioom sterk beïnvloed door componisten als Chopin, Bartók en Janácek, maar in de loop van de jaren vijftig ontwikkelde hij zijn ‘diagonaalgedachte’, een eigen compositiemethode waarmee hij uiteindelijk de tonaliteit achter zich liet, en in het decennium daarna raakte hij onder invloed van het serialisme, zoals te horen in Cyclus aan de waanzin (1961). Bovendien experimenteerde hij met aleatorische principes – ‘Mijn hele leven is bepaald door toeval,’ heeft hij ooit gezegd – en met elektronische muziek.

In de jaren zeventig ontworstelde Ten Holt zich vervolgens weer aan de seriële methode en begon te werken aan het repertoire dat hem vanaf de jaren tachtig grote bekendheid bracht. Canto ostinato, dat in 1979 voor het eerst werd uitgevoerd en in mum van tijd uitgroeide tot een klassieker van de hedendaagse klavierliteratuur, luidde een nieuwe fase van componeren in, waarin tonaliteit, herhaling en grote interpretatievrijheden voor de uitvoerende een belangrijke rol spelen, en waarin de piano, het instrument waarmee de componist naar eigen zeggen een haast lichamelijke band heeft, opnieuw centraal staat. Ten Holt heeft zijn stukken uit deze periode ‘afspiegelingen van zijn eigen innerlijk’ genoemd, in tegenstelling tot zijn meer formalistische werk van vóór Canto ostinato.

Ten Holt stamt overigens uit een zeer kunstzinnige familie: zijn vader Henri (1884-1968) en zijn oudere broer Friso (1921-1997) waren succesvolle schilders, aan wie momenteel de tentoonstelling ‘Over en weer’ gewijd is in museum Kranenburgh (Bergen, NH). Eind mei is de muziek van Simeon ten Holt te beluisteren in een reeks concerten door het in zijn werk gespecialiseerde Rondane Kwartet, onder meer op 29 mei in de Ruïnekerk in Bergen, waar de vier pianisten Horizon uit 1985 ten gehore zullen brengen.

Joep Stapel

Actuele opdrachten en premières:

29 mei 2010: Horizon, de Ruïnekerk, Bergen.

Vier karakteristieke uitspraken van/over Simeon ten Holt:
  • "Tonaliteit na de dood van de tonaliteit"
  • De eigenaardigheid van mijn stukken is dat ze een groot beroep doen op de sociale saamhorigheid van de spelers; er is een 'leven-met' aan de orde. De klaarheid die in de muziek moet worden geschapen, kan pas ontstaan als er dagenlang de zon over heeft geschenen, er nachten overheen zijn gegaan, zodat de innerlijke duidelijkheid – ook tussen de spelers onderling – wordt geboren. (Agnes van der Horst, 1995)
  • In mijn creatieve loopbaan is, voor zover ik nu kan nagaan, in zowel overdrachtelijke als praktische zin, mijn verhouding tot het tooncentrum en het probleem van de tonaliteit bepalend geweest voor mijn verrichtingen. Een verhouding die zich geleidelijk verschoof van een aanvankelijk intuïtief besef tot een later meer bewust vraagstuk. De rol van het tooncentrum, eerst als onbetwiste factor, komt in beweging, verliest aan gezag, gaat ten onder in de chromatiek en de gelijkgerechtigdheid van alle tonen, om ten slotte te herrijzen in een door dood en katharsis gelouterde gedaante. Een geschiedenis op grote schaal reproduceert zich op kleine schaal. (Donemus componistenbrochure, 1995)
  • Simeon ten Holt is de filosoof onder de Nederlandse componisten. Hij beschouwt de mens als een ‘reproductie op kleine schaal van de geschiedenis op grote schaal.’ Zijn eigen biografie is een treffende illustratie van deze zienswijze. Het is het leven van een autodidact, een ‘Einzelganger’, wiens muzikale productie is gebaseerd op een leven van discipline en ascese. (Bert Koopman, Het Financieele Dagblad)

 

 

Simeon ten Holt [foto: Colette Noël-ten Holt]
foto: Colette Noël-ten Holt
beknopt persoonlijk portret

Simeon ten Holt houdt van:
Knoflook (om de kleinburgers uit zijn leven te verjagen)
‘De Mont Ventoux’: gerecht naar eigen recept, bestaande uit enorme gehaktballen met grote Noord-Hollandse aardappels, tomaten en andere groenten.

De helden/inspirators van Simeon ten Holt zijn:
Bij Simeon ten Holt worden anekdotische ervaringen omgezet in compost, dat dan weer dient als grondstof voor zijn composities.
Verder hebben alle klassieke componisten als leermeester een rol gespeeld en doen dat nog, maar dan wel getransformeerd.

Bookmark and Share