Hoewel hij onlangs naar Engeland verhuisde, krijgt Richard Rijnvos ruimschoots aandacht in Nederland. Dit is mede te danken aan de ZaterdagMatinee, die hem voor het seizoen 2010-2011 als composer-in-residence heeft aangesteld. Rijnvos, tegenwoordig Hoofd Compositie aan de muziekfaculteit van Durham University, staat dit najaar centraal tijdens twee concerten in het Concertgebouw en één in de Noorderkerk.

Op 11 september 2010 opent de ZaterdagMatinee haar symfonisch seizoen met Riflesso sull’acqua, een werk voor althobo en orkest waarin Richard Rijnvos commentaar levert op een stuk van zijn lievelingscomponist Sibelius. Het Ives Ensemble, waarvan Rijnvos tien jaar lang zakelijk leider was, speelt twee weken later in de Amsterdamse Noorderkerk het eerste deel van Block Beuys. Dit bejubelde vierluik is geïnspireerd op de gelijknamige installatie die beeldend kunstenaar Joseph Beuys in het Hessische Landesmuseum Darmstadt realiseerde. Op 30 oktober tenslotte brengt het Ives Ensemble in de Matinee mappamondo, een semi-theatrale compositie waarin Rijnvos uiting geeft aan zijn fascinatie voor de schaduwkanten van Venetië.

Een opsomming als deze zou de indruk kunnen wekken dat Rijnvos programmatisch of tenminste beschrijvend te werk gaat. In feite vormen zijn dikwijls buitenmuzikale inspiratiebronnen slechts een bescheiden deel van het compositieproces. Zijn muziek komt tot stand middels abstracte processen, waarbij de componist zichzelf telkens weer strenge beperkingen oplegt. Getalsmatige constructies als magische vierkanten bepalen op voorhand de toonhoogte en toonduur. Zulke objectieve uitgangspunten moeten ervoor zorgen dat Rijnvos – in navolging van zijn grote voorbeeld John Cage – zijn denken bevrijdt van vooropgezette ideeën en hierdoor ruimte creëert voor onverwachte elementen.

Sensuele klanken
Des te verrassender lijkt dan de constatering dat deze conceptuele, vormgerichte aanpak soms tot een weelderige muzikale inhoud leidt. Het spanningsveld tussen de doorwrochte systemen en de sensuele klanken die daaruit voortvloeien, kan alleen verklaard worden door het feit dat Rijnvos zichzelf wel degelijk artistieke vrijheid gunt op het gebied van instrumentatie en klankkleur. De hersenen zorgen voor het compositorische sjabloon, het oor beslist.

Deze vrijheid kan verschillende gedaanten aannemen. Richard Rijnvos laat zich niet op een bepaalde stijl vastpinnen, maar dompelt zijn luisteraars bij elk nieuw project in een andere klankwereld. In Uptown|Downtown swingt het de pan uit, mede omdat de opwinding van Manhattan aan dit ‘stedelijke panorama’ ten grondslag ligt. De zesdelige cyclus bestaat uit drie Square Dances voor stereofonisch dubbelorkest en drie werken met piano waarin muziek van Amerikaanse boegbeelden als George Gershwin, Charles Ives en Thelonious Monk voorbijflitst.

Union Square Dance
In Audiofragment 1 klinkt een fragment uit het euforische slotdeel van het zesluik, Union Square Dance (2008). De opwindende ritmiek en het bigband-achtige geluid benadrukken de band met het New Yorkse stadsleven.