Dochter van hoge adel, intelligent, welopgevoed, grote bruidsschat: Belle van Zuylen was naar achttiende-eeuwse maatstaven een perfect match. Zelf dacht de weledelgeboren jonge vrouw er anders over. “Als ik getrouwd was, zou ik niet genoeg tijd hebben voor het klavecimbel en de wiskunde en dat zou me dwarszitten, want ik wil met alle geweld Newton begrijpen.”

Alhoewel zij contact zocht met componisten als Mozart, Sarti, Paisiello en Cimarosa, staat Belle in onze tijd meer bekend om haar geschriften en persoonlijkheid dan om haar composities. De jonge Belle maakte al snel kennis met de progressieve ideeën van de Verlichting. Ze las Voltaire, Rousseau en Diderot, werd kritisch op het milieu waarin ze opgroeide en ontwikkelde zich tot een onafhankelijke, bijna rebelse geest.

In haar eerste satirische novelle Le Noble (1763) stak zij de draak met de gewoonten en rechten van de adel. Iedereen moest vrijheid, kennis en geluk kunnen nastreven, vond ze. Glashelder verwoordde zij haar ideeën in geheime briefwisselingen met Constant d’Hermenches en latere correspondenten, maar ook in fictieve briefwisselingen die als romans werden gepubliceerd.

Muziekbeoefening maakte deel uit van Belles dagelijkse bestaan. Een tijdlang kwam ze zelfs nergens anders aan toe dan aan componeren. Graag wilde ze les krijgen van Rameau, maar die overleed voordat ze hem kon benaderen. In haar brieven noemde ze regelmatig namen van voornamelijk Italiaanse componisten. Met hulp van operacomponist Niccolò Zingarelli werkte ze aan opera’s, menuetten voor strijkkwartet, pianosonates, airs en romances.

Ten opzichte van tijdgenoten als Eckard, C.P.E. Bach en Mozart schreef Belle in een conformistische en niet-progressieve stijl. Haar airs en romances vertonen stijlelementen van de opéra comique en hebben het karakter van eenvoudige herdersliederen. Het zingen van dergelijke liederen was erg in trek bij de adel. Daarom vormen ze een muzikale kijkdoos voor iedereen die benieuwd is met welke muziek de adel zich in Belles tijd vermaakte.

Gerda Ruiter