Klassiek
Componist op de voorgrond
Hendrik Andriessen
Hendrik Andriessen is zo’n componist die geregeld in de duisternis verdwijnt om dan opeens weer voor het voetlicht te verschijnen. In 2009 op een wel heel bijzondere manier: in korte tijd werd bij MCN-Donemus zes keer een partituur besteld van de Variaties en fuga op een thema van Johann Kuhnau.
De katholieke Andriessen componeerde de Kuhnau-variaties in 1935 op verzoek van Bertus van Lier, toen dirigent van het Utrechtsch Studenten Concert. Lange tijd was het zowel in binnen- als in buitenland het meest gespeelde Nederlandse werk.
Het thema van de Variaties en fuga is afkomstig uit de Partita nr. 6 van Johann Kuhnau. Kuhnau was cantor van de Thomaskerk in Leipzig, voordat Johann Sebastian Bach daar werd aangesteld. In totaal schreef Andriessen vijf variaties en een fuga, alle met het karakter van een muzikale meditatie op het oorspronkelijke thema, zoals ook in een concerttoelichting van het Concertgebouworkest werd geschreven: “De variaties voor strijkorkest zijn ontstaan uit bewondering voor den rijken inhoud van het thema. Het werk is in den ouden stijl gecomponeerd; in elke variatie wordt een bepaalde, telkens andere zijde van het thema, of gedeelte van 't thema muzikaal overwogen.”
Uitgelicht
Orkestmuziek:
- Variaties en fuga op een thema van Johann Kuhnau (1939)
- Cantecler (1972)
Kamermuziek:
- L’Indifférent (voor strijkkwartet, 1969)
- Intermezzo (voor fluit en harp, 1950)
- Ballade (voor hobo en piano, 1952)
Vocale muziek:
- Miroir de peine (voor zangstem en strijkorkest, 1923)
- Drie romantische liederen (voor mezzo-sopraan, fluit, hobo en piano, 1969)
- Missa simplex (voor driestemmig gelijkgestemd koor, 1928)
- Hymnus in Pentacosten (voor gemengd koor en orkest, 1975-'76)
Factsheet
Naam: Hendrik Franciscus Andriessen
Geboren: Haarlem, 17 september 1892
Overleden: Haarlem, 12 april 1981
Beroemde familieleden:
Nikolaas Hendrik Andriessen (vader, 1845-1913) - organist St. Joseph te Haarlem
Gesina Johanna Vester (moeder, 1857-1939) – schilderes
Willem Andriessen (broer, 1887-1964) - pianist
Mari Andriessen (broer, 1897-1979) - beeldhouwer van oa de Dokwerker
Jurriaan Andriessen (zoon, 1925-1996) - componist
Caecilia Andriessen (dochter 1931) - componiste
Louis Andriessen (zoon, 1939) - componist
Studie:
compositie bij Bernard Zweers
orgel bij Jean-Baptiste de Pauw
Werk:
1909-1922 Muziekcriticus voor oa Nieuwe Haarlemsche Courant
1927 tot 1948 docent compositie & muziektheorie Conservatorium van Amsterdam
1934 tot 1949 organist & koormeester St. Catharinakathedraal te Utrecht
1937 tot 1949 directeur Utrechts Conservatorium
1949-1958 directeur Koninklijk Conservatorium
1952 tot 1963 bijzonder hoogleraar muziekwetenschap Katholieke Universiteit Nijmegen
Stijl: Frans georiënteerd
Hendrik Andriessens helden en inspiratoren zijn:
César Franck, Anton Bruckner, Alphons Diepenbrock, Albert Roussel, Claude Debussy, Gabriël Fauré en André Caplet
Een opvallend weetje:
In de Tweede Wereldoorlog werd Hendrik Andriessen uit de meeste publieke functies ontheven, omdat hij zich weigerde aan te sluiten bij de ‘Kultuurkamer’. Ook werkte hij mee aan het zogenaamde ‘Bruinboek’, een document waarin het Hitler regime bekritiseerd werd. Gedurende de bezetting was het verboden Andriessens muziek uit te voeren of te publiceren. Wel bleef hij actief als conservatoriumdirecteur en kerkorganist, omdat deze activiteiten niet onder het Departement van Propaganda en Kunsten viel.
- Hendrik Andriessen
Drie kenmerkende uitspraken van Hendrik Andriessen:
- “Kerkmuziek is alleen die muziek, die één is met het organisme van de kerkelijke dienst.”
- “Het voornaamste muziekinstrument is het goedkoopste: de menselijke stem. Het is ook het duurste, want het stelt de hoogste eisen en veplichtingen!”
- “Al te zeer begraven de Noorderlingen zich waar zij menen zich te verdiepen.”
