MCN beschikt over een uitgebreid knipselarchief, fysiek en virtueel. Hoe kun je daar nu één 'schatje' uitkiezen? Misschien gewoon door één recensie eruit te lichten die je is bijgebleven. Deze keer een recensie van Erik Voermans in het Parool over een cantate van Cornelis de Bondt

Het gaat om te beginnen om de kop bóven die recensie: De Bondts cantate te waar om mooi te zijn. En vervolgens om het verhaar eráchter.

De kop is niet door een eindredacteur van Het Parool bedacht en boven de onderhavige recensie van Erik Voermans (16 maart 1999) gezet, maar direct aan de tekst zelf ontleend: ‘De Bondts muziek is te waar om mooi te zijn. Verleiden, behagen of verstrooien wil hij niet, en daarmee is zijn werk niet aan iedereen evenzeer besteed.’

De specificering ‘cantate’ voor ‘muziek’ slaat op Bloed II, ‘een “wereldlijke cantate” die één verhaal vertelt door verschillende kleine verhalen te vertellen’, aldus Voermans. Postmodernistischer kan het niet.

Drie verhalen
De drie verhalen worden geabstraheerd tot één universeel drama:

1. uit het bijbelboek Exodus (20:5): ‘Aan het derde en aan het vierde geslacht van hen die mij haten’
2. een tekst van Euripides, ‘waarin Herakles, die in een vlaag van waanzin zijn vrouw en kinderen heeft vermoord, beseft wat hij heeft gedaan en de consequenties ervan aanvaardt’
3. uit Vergilius’ Bucolia (Herderszangen), waarin hij beschrijft ‘dat je je ouders moet liefhebben, “want wie dat ooit verzuimt, hem noodt geen god aan zijn dis en geen godin aan haar sponde”.’

Het getal zes
De bijna een half uur durende cantate voor counter tenor, 2 tenoren, bariton, blazersensemble en basso continuo is de meest introverte, de soberste van de uiteindelijk drie cantates die samen een oratorium vormen, zoals de zes cantates uit Bachs Weihnachtsoratorium tezamen. 

Overigens begint De Bondt met een signaalmotief van zes herhaalde tonen in de trompetten, dat in de verte herinnert aan de toccata waarmee Monteverdi eeuwen voor hem zijn Orfeo en Mariavespers opent – klanken die op 5 mei over het water van de Amstel aan komen waaien tijdens het jaarlijkse bevrijdingsconcert. En zijn er ook nog eens zes lagen te onderscheiden binnen de elektronische muziek, de zogenaamde basso continuo als dragende ondergrond.

Drie generaties
Die klank wordt gaandeweg de cantate steeds dunner, en daardoor ook des te indrukwekkender. Bloed II eindigt met elektronisch vervormde kinderstemmen; het derde geslacht waarvan in Exodus sprake is. Hier zingen de kinderen van de componist, terwijl de bloedband met zijn vader als overlevende van het concentratiekamp Neugengamme en de doorwerking van die ervaring op zijn (klein)kinderen de inspiratie van het stuk vormt.

Voor de één werkt het slot als (bijna) kitsch, voor de ander als katharsis, als Troost zoals de componist het in het tekstboekje bij de cd-opname zegt. Ook in die zin is De Bondts muziek niet aan iedereen evenzeer besteed.

Dialectische muziek
Het is dialectische muziek: ijskoud aan de ene pool en gloeiend heet aan de andere, - dood en leven. Gecomponeerd met zowel computersoftware als met bloed en tranen. 

De vraag is of de stem van God nu aanwezig is in de donderwolk aan klanken op band of in de verstilling bij het hoogtepunt van het werk. Iedereen zal deze vraag op zijn/haar eigen manier beantwoorden.

De kop boven de recensie
Maar waar is die kop boven de recensie van Erik Voermans nu op gebaseerd? Letterlijk op de titel van het boekje Te waar om mooi te zijn van J.de Graaf (1965), een bundeling van een aantal ‘verkenningen in het grensgebied tussen leugen en waarheid’ aan de hand van veelal hedendaagse romans en toneelstukken, van – om enkele Nederlandstalige schrijvers te noemen – Adriaan van der Veen en Willem van Maanen, geschreven door een man die in dit geval de Japanse interneringskampen onder den lijve heeft ervaren.

Maar de kop net zo goed kunnen refereren aan een citaat uit Bordewijks Bint dat De Bondt als titel voor een stuk voor Hoketus gebruikte: ‘Het is niet mooi, het is meer.’

Tot welke overpeinzingen een krantenkop al niet kan leiden … (EvS).