Piraten! Als jochie van acht jaar oud was ik er al gek van. En dan heb ik het niet over zeerovers met een lap voor hun oog en een houten been. Nee, ik heb het over radiozenders die in de zestiger- en zeventiger jaren popprogramma’s verzorgden vanaf schepen op de Noordzee. Verreweg de bekendste zendpiraat is Radio Veronica, direct gevolgd door Radio Noordzee Internationaal. Het was destijds net als met The Beatles en The Stones, je was voor de één, of voor de ander. Ik luisterde altijd naar Noordzee. Veel mooiere boot, programma’s live vanaf de boot (niet zoals bij Veronica opgenomen in Hilversum) en de zender had ook iets mysterieus. Beschuldigingen van spionage, bomaanslagen en duistere geldstromen maakten de zender voor mij spannend en avontuurlijk. En okay, ik was ook wel een beetje van tegen de stroom in, want veruit de meeste vriendjes luisterden naar Veronica.

Redacteur Henk van Gelder schreef over dit stuk omroepgeschiedenis begin jaren zeventig het boekje ‘Kapers voor de kust’. In 21 korte hoofdstukken beschrijft hij op luchtige wijze over het ontstaan van de zeezenders in Nederland en daarbuiten en wat zich zoal achter de schermen afspeelde. Zwart wit foto’s van een aantal zendschepen, discjockeys, directeuren, studio’s etc sieren de hoofdstukken. Deel 2 van het boek gaat over “de mensen”; programmadirecteuren komen aan het woord en van vele DJ’s is een korte biografie geschreven.

Radio Mercur

We lezen dat het allemaal begonnen is met Radio Mercur. Een radiostation op een schip dat net buiten de territoriale wateren voor de kust van Denemarken voor anker was gegaan. Het doel was simpel: het voorzien in de behoefte van een groot publiek om de hele dag tienermuziek te luisteren. Reclamezendtijd financierde de zender.

Vrije Radio Omroep Nederland

In 1959 kwamen in Nederland een aantal radiohandelaren bijeen. Met Radio Mercur als lichtend voorbeeld richtten zij de Vrije Radio Omroep Nederland op. Later kortweg Veronica. Na flink wat opstartproblemen, inbeslaggenomen apparatuur, vermeende stoorzenders van de PTT et cetera begon het station te draaien en steeds succesvoller te worden. Tot grote onvrede van de overheid, die de Hilversumse omroepen snel in populariteit zag dalen. Later zou Hilversum III (het huidige 3FM) worden opgericht als antwoord van het omroepbestel.

Concurrentiestrijd

Er is ook een hoofdstuk gewijd aan de ware radiorevolutie die in 1964 in Groot Brittannië werd ontketend. De Ier Ronan O’Rahilly richtte Radio Caroline op en in no time lagen er tientallen schepen in de monding van de Thames, waarop radio werd gemaakt. De concurrentie was letterlijk moordend. Toen in 1967 de baas van Radio City in London werd doodgeschoten, was voor de Engelse regering de maat vol. Er werd een wet aangenomen die de zenders het zwijgen oplegde.

Radio Nordsee International

In Nederland was het nog niet zover. Sterker nog. Veronica kreeg er een geduchte concurrent bij. Twee Zwitserse ondernemers startten Radio Nordsee International. Ook zij kregen aanvankelijk te maken met flink wat tegenslagen en strooiden wat al te makkelijk met geld. Zij zagen zich genoodzaakt om al na enkele maanden na de eerste uitzendingen een miljoen gulden te lenen van de Veronica directeuren, die daarmee de zender in handen kregen. Althans dat dachten ze. Toen de Zwitserse ondernemers met een koffertje voor de deur stonden om de lening terug te betalen, weigerden de Veronicabazen dit. De Zwitsers vertrokken weer, lokten de kapitein die het Nordsee schip bewaakte naar de wal en namen weer bezit van het schip. Toen de kapitein op zijn beurt verhaal kwam halen, stond één van de Zwitsers hem gewapend op te wachten. En zo was Nordsee weer in bezit van de twee ondernemers. Voor Veronica was daarmee de kous natuurlijk niet af. Op zaterdag 15 mei 1971, Radio Nordsee was inmiddels snel populair aan het worden, ging er een schok door het zendschip. Er bleek een bom aan boord ontploft te zijn. Niet veel later werden er in Scheveningen drie mannen gearresteerd en al snel bleek wie de opdrachtgever was: één van de directeuren van Radio Veronica. Hij kreeg een jaar celstraf. Het beoogde doel de concurrent het zwijgen op te leggen, was niet bereikt. Nog de volgende ochtend hervatte Radio Nordsee haar uitzendingen.

Anti-piratenwet

Een klein half jaar later zou een ontslagen discjockey in De Telegraaf beweren dat de uitzendingen van Radio Nordsee slechts een dekmantel waren voor spionageactiviteiten. Al snel bleek dit een onzinverhaal te zijn en daarmee was het wel een beetje gedaan met de piraterij. De grootste bedreiging kwam nu uit Den Haag. In navolging van vele landen ratificeerde ook Nederland het verdrag van Straatsburg. Dat verdrag hield in dat het verboden was om medewerking te verlenen aan radio- en/of televisie-uitzendingen vanaf internationale wateren vanaf vaar- en vliegtuigen. 31 augustus 1974 was het afgelopen. Veronica en Nordsee stopten hun uitzendingen.

In het boek van Henk van Gelder komt het echter niet zover. Simpelweg omdat het boek in 1972 uitgegeven is. Al met al een leuk document, dat duidelijkheid verschaft hoe het er in de jaren zestig en zeventig aan toe ging in omroepland.
Destijds heb ik het boek in één keer uitgelezen en voor het schrijven van dit stuk overkwam me dat weer. Ik was weer even acht jaar oud.

RdG.